Restauratiematerialen & specialistische technieken | Kalkshop
Overige materialen & traditionele restauratietechnieken
Van zandmastiek en geteerd vlas tot afpelbare reinigingsfilms, ontzoutingskompressen, injectiemortels en conserveringsmaterialen.
Restaureren betekent niet alleen beschadigd materiaal vervangen. Het betekent ook reinigen, behouden, consolideren, beschermen en waar mogelijk oorspronkelijke materialen in gebruik houden.
In deze handleiding behandelen we bijzondere traditionele en moderne restauratiematerialen die niet rechtstreeks onder metselen, voegen, pleisteren of natuursteenherstel vallen.
Het juiste restauratiemateriaal begint bij de juiste vraag.
Wil je een traditionele aansluiting tussen hout en metselwerk afdichten, oppervlakkige vervuiling verwijderen, schadelijke zouten uit metselwerk halen of een historische pleisterlaag behouden?
Voor ieder van deze werkzaamheden bestaat een andere techniek. Een reinigingsfilm is geen ontzoutingskompres. Een injectiemortel is geen vochtinjectiegel. En een versteviger vervangt geen herstel van een instabiele ondergrond.
Wat wil je herstellen of behandelen?
Kies hieronder het onderwerp dat bij jouw restauratievraag past.
1. Eerst onderzoeken, dan reinigen of herstellen
Bij historisch materiaal is de zichtbare oppervlakte niet altijd zomaar een vuile laag die verwijderd moet worden.
Een donkere verkleuring kan bijvoorbeeld bestaan uit vervuiling, biologische aangroei, een verweringskorst, een oudere afwerking of een waardevol historisch patina.
Ook een schilferende pleisterlaag is niet automatisch materiaal dat volledig moet worden verwijderd.
De vijf vragen vóór iedere behandeling
- Wat is de ondergrond? Baksteen, zandsteen, kalksteen, marmer, gips, kalkpleister, hout, ijzer of een combinatie?
- Wat willen we verwijderen of behouden? Vervuiling, verf, zouten, roest of een ongewenste reparatie? Of juist een originele schilderlaag?
- Hoe sterk is het materiaal? Klinkt pleister hol, poedert het oppervlak of laat een oorspronkelijke laag los?
- Wat is de oorzaak? Is er nog vochttoevoer, beweging, zoutbelasting of een andere actieve schadeoorzaak?
- Wat doet de behandeling met het origineel? Verandert de kleur, glans, structuur, hechting of porositeit?
Werk met proefvlakken
Bij professionele restauratiereiniging maken we eerst kleine, representatieve proefvlakken.
Daarbij beoordelen we niet alleen het directe reinigingsresultaat, maar ook mogelijke verkleuring, glansverschillen, oppervlakteverlies en achterblijvende residuen.
Bij kwetsbare natuursteen, historische verflagen en decoratief pleisterwerk kan beoordeling onder vergroting noodzakelijk zijn.
Een geslaagde reiniging hoeft niet de schoonste mogelijke reiniging te zijn.
Het doel is ongewenste verontreiniging gecontroleerd te verwijderen met zo min mogelijk verlies van oorspronkelijk materiaal.
2. Zandmastiek: de traditionele voeg tussen kozijn en metselwerk
Zandmastiek is een traditioneel afdichtingsmateriaal voor aansluitnaden tussen houten raam- en deurkozijnen en aangrenzend metselwerk of pleisterwerk.
Waar een gewone kalkmortel vooral bedoeld is om steenachtige materialen samen te binden, moet een kozijnvoeg rekening houden met de verschillende bewegingen van hout en steen.
Waarom zandmastiek?
Traditionele zandmastiek bestaat uit een mineraal vulmiddel en een passend oliehoudend bindmiddelsysteem.
Het materiaal verhardt geleidelijk, maar is bedoeld om voor zijn specifieke toepassing voldoende vervormbaar te blijven.
Daarmee is het een interessante oplossing voor bepaalde aansluitnaden in historisch timmer- en metselwerk.
Waarvoor wordt het gebruikt?
- Naden rondom houten buitenkozijnen.
- Aansluitingen van deuren op historisch metselwerk.
- Traditionele verbindingen van hout en pleisterwerk.
- Restauraties waarbij een oorspronkelijke mastiekvoeg wordt gereconstrueerd.
De juiste voorbereiding
Verwijder loszittend en ondeugdelijk materiaal. De aansluitende steen, pleister en het hout moeten voldoende stevig zijn.
Herstel beschadigde bakstenen of ontbrekend voeg- en pleisterwerk eerst met daarvoor geschikte materialen.
Gebruik zandmastiek niet om grote ontbrekende delen steen of pleisterwerk op te vullen.
Diepe naden eerst voorzien van rugvulling
Bij diepere aansluitnaden kan traditionele rugvulling, zoals geteerd vlas, worden gebruikt.
Daarmee wordt voorkomen dat de volledige diepte uit mastiek moet worden opgebouwd.
De benodigde diepte en opbouw hangen af van het gekozen systeem.
Zandmastiek op kleur
Kalkshop biedt zandmastiek in traditionele kleuren, waaronder kalkwit, zandsteenbeige en blauwsteengrijs.
Kies bij monumentaal werk niet alleen op kleur, maar ook op de bestaande voegvorm en de oorspronkelijke uitvoering.
Traditionele zandmastiek van Kalkshop
Verkrijgbaar als passend samengesteld systeem voor historische aansluitnaden. Volg bij mengen en verwerken altijd de meegeleverde productspecifieke handleiding.
3. Geteerd vlas: een traditionele rugvulling
Geteerd vlaslont wordt gebruikt voor het opvullen van naden en kieren in traditioneel timmer- en metselwerk.
Het bestaat uit vlasvezels die met een teerhoudend materiaal zijn behandeld. Bij de huidige Kalkshop-uitvoering gaat het om pijnboomteer.
Waarom juist vlas?
Vlasvezels zijn goed te vormen en laten zich in geschikte naden aandrukken.
De teerbehandeling beïnvloedt het vochtgedrag en de duurzaamheid van de vezels.
Historisch werden dergelijke vezelmaterialen toegepast op plaatsen waar hout, steen en beweging samenkomen.
Geteerd vlas als rugvulling
Bij een diepe kozijnnaad kan geteerd vlas helpen om het achterliggende volume op te vullen, waarna de voorzijde met een passende zandmastiek wordt afgewerkt.
De rugvulling wordt zorgvuldig aangebracht, zonder hout of zwakke metselwerkranden onnodig onder spanning te zetten.
Wanneer voorzichtig zijn?
Gebruik geteerd vlas niet als willekeurige vulling in constructieve scheuren of als vervanging van een bouwkundige waterkering.
Controleer ook de verenigbaarheid met aangrenzende afwerkingen, omdat teerachtige bestanddelen verkleuring kunnen geven.
4. Dierlijk haar, vezels en traditionele toeslagen
Niet iedere historische kalkmortel bestond uitsluitend uit kalk, zand en water.
Afhankelijk van de toepassing werden natuurlijke vezels en andere bestanddelen toegevoegd.
Dierlijk wapeninghaar
Dierlijk haar werd traditioneel gebruikt in raap- en pleisterlagen en bepaalde dakdekkersmortels.
De vezels verdelen trekspanningen over de mortelmassa en kunnen de samenhang verbeteren en krimpscheurvorming beperken.
Een goede mortelreceptuur en nabehandeling blijven noodzakelijk.
Waarvoor kan wapeninghaar worden gebruikt?
- Traditionele kalkpleisters op riet of lattenwerk.
- Grond- en raaplagen van historisch stucwerk.
- Restauratie van oude haargewapende kalkmortels.
- Geschikte traditionele dakmortels.
- In specie aangebrachte nok- en hoekkepervorsten.
De juiste dosering hangt af van de mortel, de vezellengte en de toepassing.
Voeg haar gelijkmatig verdeeld toe en voorkom grote samengeklitte vezelbundels.
Traditionele nokvorstmortel
Bij bepaalde historische pannendaken werden nokvorsten met gewapende kalkspecie aangebracht.
Kalkshop heeft hiervoor onder meer een zand-haarmengsel.
De bestaande dakconstructie, historische methode en eventuele restauratievoorschriften blijven leidend.
Caseïne en andere traditionele hulpmiddelen
Caseïne is een eiwit afkomstig uit melk en werd historisch gebruikt in bepaalde verf- en bindmiddelsystemen.
Bij kalkgebonden verven en afwerkingen kan caseïne specifieke bindende eigenschappen geven.
Het is echter geen universele toevoeging voor alle kalkmortels. De hoeveelheid en toepassing moeten passen bij de gekozen receptuur.
5. Welke reinigingsmethode past bij jouw monument?
Bij historische oppervlakken moet de reinigingsmethode passen bij zowel de ondergrond als de aard van de vervuiling.
Soms volstaat zorgvuldig droog reinigen of een zachte natte methode. In andere gevallen zijn specialistische kompressen, gels of afpelbare films geschikter.
| Vervuiling of probleem | Mogelijke techniek | Belangrijke controle |
|---|---|---|
| Los stof en oppervlakkige vervuiling | Voorzichtig droog reinigen, geschikte zachte borstel of gecontroleerde afpelbare film. | Zit het oorspronkelijke oppervlak voldoende vast? |
| Roet en atmosferische vervuiling | Geschikte reinigingsfilm, reinigingspasta of specialistische reinigingsmethode. | Zijn ook historische pigmenten of patina aanwezig? |
| Oude verf of graffiti | Gecontroleerde verfverwijdering met passend systeem. | Welke oorspronkelijke afwerking ligt eronder? |
| Oplosbare bouwzouten | Ontzoutingskompres, waar zinvol na onderzoek. | Is de vochtbron bekend en zijn de zouten onderzocht? |
| Algen en biologische aangroei | Passende mechanische of toegelaten biologische reiniging. | Is sprake van een biocide en is het gebruik wettelijk toegestaan? |
| Metalen corrosie | Gecontroleerde corrosiebehandeling en conservering. | Welk metaal en welke historische patina? |
Waarom reinigen we niet altijd met hoge druk?
Oud metselwerk, zandsteen, kalkpleister en bepaalde natuurstenen kunnen kwetsbaar zijn voor mechanische belasting.
Een te krachtige waterstraal of schurende behandeling kan oorspronkelijke oppervlaktestructuren en oude gereedschapssporen verwijderen.
Het schoonmaakresultaat is dan wel zichtbaar, maar de aantasting van het historische materiaal is onomkeerbaar.
6. POLITECT: reinigen met een afpelbare film
POLITECT is een specialistisch systeem voor de reiniging van kunstwerken, historische natuursteen, decoratieve oppervlakken en architectonisch erfgoed.
Het bijzondere aan dit systeem is dat een vloeibaar aangebracht materiaal na droging een samenhangende, afpelbare polymeerfilm vormt.
Daarmee kunnen oppervlakkige vervuilingen onder geschikte omstandigheden gecontroleerd worden meegenomen.
Hoe werkt zo’n reinigingsfilm?
De basis bestaat uit een watergedragen polymere formulering, onder meer op basis van polyvinylalcohol.
Na toepassing verdwijnt water uit de formulering en ontstaat een flexibele film.
Bij het voorzichtig afnemen van de gedroogde film kunnen de daarin vastgehouden vervuilingen mee worden verwijderd.
Bij bepaalde varianten zijn chemische reinigingscomponenten toegevoegd. Hierdoor is niet ieder POLITECT-product hetzelfde.
De belangrijkste POLITECT-varianten
| Variant | Werking | Restauratievraag |
|---|---|---|
| POLITECT BASE | Primair mechanische oppervlaktereiniging door peeling, zonder aanvullend chemisch reinigingsmiddel in de standaardformule. | Verwijderen van geschikte losse of oppervlakkige vervuiling. |
| POLITECT BASE Soft | Bijzondere BASE-variant waarvan de exacte mechanische eigenschappen aan de hand van het specifieke productblad moeten worden vastgesteld. | Proeven waarbij de hechting en afpelkracht nauwkeurig moeten worden beoordeeld. |
| POLITECT CITRATO | Peeling gecombineerd met de werking van ammoniumcitraat, een complexvormend reinigingsbestanddeel. | Specifieke vervuilingen waarbij gecontroleerde complexvorming zinvol kan zijn. |
| POLITECT CARBONATO | Peeling in combinatie met ammoniumcarbonaat. | Bepaalde afzettingen en het zorgvuldig verwijderen van ongewenste oude lagen. |
| Speciale oplosmiddelvarianten | Een polymeerdrager gecombineerd met een daarvoor ontworpen chemische formulering. | Specifieke verf-, hars- of verontreinigingsproblemen na voorafgaande restauratieproeven. |
BASE of BASE Soft?
De mechanische afpelkracht is bij dit soort systemen belangrijk.
Een reinigingsfilm mag een onderliggende historische kalkverf, kwetsbare schilderlaag of verweerd pleisteroppervlak niet mee lostrekken.
De exacte eigenschappen van een Soft-variant mogen niet alleen uit de productnaam worden afgeleid.
Een productspecifiek technisch blad en een proef op het originele materiaal zijn nodig.
POLITECT CITRATO
De fabrikant beschrijft CITRATO als een watergedragen systeem met ammoniumcitraat als complexvormend middel.
Dit kan worden ingezet bij geschikte reinigingsproblemen waarbij bijvoorbeeld metaalionen een rol spelen.
Een speciaal samengestelde variant met aanvullende oplosmiddelen is niet zonder meer gelijk aan de standaard CITRATO-formule.
POLITECT CARBONATO
CARBONATO bevat ammoniumcarbonaat en wordt door de fabrikant beschreven voor bepaalde reinigings- en afnametechnieken.
Het systeem kan bijvoorbeeld worden overwogen bij het gecontroleerd verwijderen van ongewenste latere afwerkingen.
Bij geschilderde historische oppervlakken mag zo’n behandeling uitsluitend op basis van een restauratieplan en voldoende voorafgaande testen plaatsvinden.
Voorbereiding van een proef
- Controleer of de ondergrond voldoende samenhang heeft.
- Onderzoek of historische pigmenten, retouches of afwerkingslagen behouden moeten blijven.
- Kies alleen een passend product op basis van de technische documentatie.
- Maak een zeer beperkt proefvlak.
- Beoordeel of de film zonder beschadiging van het originele materiaal kan worden verwijderd.
- Controleer onder geschikt licht of ongewenste glans, kleurverandering of residuen zijn ontstaan.
Een afpelbare film is niet automatisch veilig voor iedere kwetsbare ondergrond.
Historische verf, zwakke kalkpleister, gipsdecoraties en natuursteen met een poederend oppervlak kunnen extra kwetsbaar zijn. De fabrikant beschrijft het systeem als goed verwijderbaar, maar de werkelijke geschiktheid moet op het object worden aangetoond.
Meng geen losse oplosmiddelen of reinigingschemicaliën in een standaardfilm zonder een gevalideerde formulering en het juiste veiligheidsinformatieblad.
Meer informatie: POLITECT Linea Restauro →
De POLITECT-varianten worden hier als specialistische productfamilie besproken. Informeer bij Kalkshop naar de actuele leverbaarheid en productspecifieke documentatie.
Terug naar de keuzehulp ↑7. Verflagen, roet en graffiti gecontroleerd verwijderen
Bij historische gebouwen kan het nodig zijn om latere verflagen, graffiti, roet of andere ongewenste afzettingen te verwijderen.
Daarbij is de belangrijkste vraag niet alleen hoe sterk een reinigingsmiddel is, maar of de oorspronkelijke ondergrond en historische afwerking behouden blijven.
RC XETAL CLEAN: latexreinigingspasta
Dit is een reinigingspasta die na toepassing een afneembare reinigingsfilm vormt.
Een dergelijke film kan bij geschikte oppervlakken roet, stof en bepaalde oppervlakkige verontreinigingen meenemen.
De geschiktheid voor poreuze natuursteen, stucwerk of decoraties moet eerst worden beproefd.
Westox D-LAM 20
Westox D-LAM 20 is een gespecialiseerd systeem voor gecontroleerde verfverwijdering.
Het combineert een dragermateriaal met reinigende bestanddelen, waaronder oplosmiddelen.
De contacttijd kan van invloed zijn op welke lagen worden aangetast.
Bij historisch geschilderde oppervlakken kan dit zowel een mogelijkheid als een belangrijk risico zijn.
Verwijder nooit een vermoedelijk historische verflaag zonder eerst de waarde en opbouw van de verflagen te onderzoeken.
RC DECAP
RC DECAP is een verfafbijtsysteem voor geschikte ondergronden.
Het kan worden overwogen wanneer ongewenste verf, vernis of andere geschikte organische lagen verwijderd moeten worden.
Bij historisch metselwerk en poreuze natuursteen moeten indringing, residuen en mogelijke aantasting van de ondergrond worden beoordeeld.
Waarom niet altijd chemisch reinigen?
Bepaalde materialen reageren ongunstig op alkalische of zure middelen, oplosmiddelen of langdurig contact met vocht.
Soms is een zorgvuldig gekozen mechanische of fysische reinigingsmethode passender.
Daarom combineren professionele restaurateurs vaak meerdere kleine proeven om de minst ingrijpende methode te kiezen.
8. Westox Cocoon: oplosbare zouten uit metselwerk halen
Westox Cocoon is een speciaal ontwikkeld ontzoutingskompres voor poreuze minerale ondergronden.
Het systeem wordt onder andere toegepast bij schade door oplosbare zouten in historisch metselwerk, kalkpleister en bepaalde natuursteensoorten.
Waarom zijn zouten schadelijk?
Water kan oplosbare zouten door de poriën van baksteen, natuursteen en mortel transporteren.
Wanneer het water verdampt, kunnen die zouten kristalliseren.
Kristallisatie binnen het materiaal kan schadelijke spanningen veroorzaken en leiden tot verzanding, schilfering of afbrokkeling.
Wat is een ontzoutingskompres?
Een kompres is een tijdelijk aangebrachte laag die onder geschikte omstandigheden kan helpen om oplosbare zouten uit de ondergrond te laten migreren.
Daarna wordt het kompres met de opgenomen zouten verwijderd.
Dit is geen blijvende pleisterafwerking, maar een restauratiebehandeling.
Wat maakt Westox Cocoon bijzonder?
Westox Cocoon is een watergedragen pasta op basis van hoogzuivere cellulosevezels en minerale bestanddelen.
De poreuze structuur van het kompres is ontworpen om oplosbare zouten tijdens de behandeling te kunnen opnemen.
Het systeem wordt internationaal gebruikt bij conservering van historisch metselwerk en monumenten.
De juiste werkwijze begint met meten
-
Onderzoek de vochtbron
Controleer lekkages, capillair vochttransport, zijdelingse waterbelasting en andere oorzaken. Ontzouten vervangt geen herstel van de vochtbron.
-
Onderzoek de zouten
Laat waar nodig monsters analyseren op onder andere chloriden, nitraten en sulfaten. Een representatief zoutprofiel geeft meer informatie dan één losse meting.
-
Beoordeel de ondergrond
Controleer de sterkte van baksteen, pleister en natuursteen. Kwetsbare historische afwerkingen vragen een afzonderlijke aanpak.
-
Maak een proefvlak
Test hechting, aanbrengen, drooggedrag, verwijderbaarheid en de visuele gevolgen van het kompres.
-
Breng het kompres aan volgens de fiche
Houd de voorgeschreven laagdikte, omstandigheden en droogtijd aan. Voorkom ongecontroleerde wijzigingen in het systeem.
-
Verwijder en beoordeel
Neem het kompres zorgvuldig af zonder oorspronkelijk materiaal mee te verwijderen. Controleer het oppervlak op schade of residuen.
-
Meet opnieuw
Vergelijk het zoutgehalte na behandeling met de beginsituatie. Bepaal op basis daarvan of een vervolgbehandeling zinvol is.
Hoeveel Cocoon is nodig?
De productinformatie van Kalkshop noemt als indicatie ongeveer 6–7 kg per vierkante meter bij een laagdikte van ongeveer 10 mm.
Voor een effectieve behandeling kunnen meerdere applicaties nodig zijn.
Het werkelijke verbruik en de noodzakelijke behandelduur zijn afhankelijk van de ondergrond, de zoutbelasting en de omgevingsomstandigheden.
Wanneer werkt ontzouting niet vanzelf?
Als de muur voortdurend nieuwe zouten aangevoerd krijgt, kan een eenmalige behandeling onvoldoende zijn.
Ook kunnen zouten dieper in het materiaal zitten dan met een gegeven kompresbehandeling bereikbaar is.
Daarom moet het resultaat worden aangetoond met geschikt onderzoek en niet alleen worden beoordeeld aan het uiterlijk van een droge muur.
Westox Cocoon bij Kalkshop
Voor ontzoutingsprojecten bieden we niet alleen het kompres aan, maar ook ondersteuning via vocht- en zoutonderzoek.
De Europese norm EN 17891:2023 beschrijft uitgangspunten voor ontzouting van poreuze anorganische materialen met kompressen. Verwijzing naar een norm is niet automatisch hetzelfde als onafhankelijke certificering van ieder product of iedere behandeling.
Terug naar de keuzehulp ↑9. Cellulose, bentoniet en zelf samengestelde kompressen
Naast kant-en-klare ontzoutingssystemen worden in de restauratiepraktijk ook samengestelde kompressen gebruikt.
Daarbij kunnen cellulosevezels en bepaalde minerale vulstoffen worden gecombineerd.
Arbocel BC-200
Arbocel BC-200 is een hoogzuiver cellulosemateriaal.
Het kan worden gebruikt als vezelbestanddeel in geschikte kompressamenstellingen.
De vezels helpen onder andere bij de structuur en samenhang van het kompres.
Bentoniet
Bentoniet is een sterk wateropnemende en zwellende klei.
In bepaalde kompressen kan het als mineraal bestanddeel worden gebruikt.
De sterke zwelling kan echter ongunstig zijn voor gevoelige historische oppervlakken.
Gebruik bentoniet daarom niet zonder meer op fragiele schilderlagen, gipsdecoraties of verweerde natuursteen.
Waarom niet zomaar een eigen recept gebruiken?
Een goed ontzoutingskompres moet niet alleen voldoende water kunnen opnemen.
Ook poriegrootte, capillaire werking, contact met de ondergrond, drooggedrag en verwijderbaarheid zijn bepalend.
Een willekeurig mengsel dat goed blijft plakken, is daarom niet automatisch een effectief ontzoutingskompres.
Belangrijk: de beste kompressamenstelling verschilt per materiaal en zoutbelasting. Bepaal de werking met proefvlakken en indien nodig een laboratoriumanalyse.
10. Biologische vervuiling, algen en aanslag
Historische metselwerken, grafmonumenten en natuurstenen ornamenten kunnen vervuild raken door algen, mossen, korstmossen en andere biologische aangroei.
Niet iedere biologische laag vraagt om volledige verwijdering.
Bij bepaalde natuurstenen kan de aangroei ook sterk met het oppervlak verweven zijn, waardoor agressief verwijderen meer schade oplevert dan de aangroei zelf.
Biomix ATM
Kalkshop biedt Biomix ATM aan voor geschikte reinigingswerkzaamheden op gevels en andere oppervlakken.
Het product is bedoeld voor biologische en atmosferische vervuiling volgens de productspecificaties.
D/2 Biological Solution
D/2 Biological Solution is een gespecialiseerd reinigingsproduct dat internationaal wordt gebruikt bij monumenten en natuursteen.
Het wordt onder andere toegepast bij bepaalde vormen van biologische vervuiling.
Bekijk D/2 Biological Solution →
Let op biocidenwetgeving
Wanneer een product een biocidale werking claimt of voor dat doel wordt gebruikt, kan specifieke toelating vereist zijn.
Controleer voor gebruik de actuele toelatingsstatus in Nederland of België.
De aanwezigheid van een product in een webshop betekent niet automatisch dat ieder beoogd biocidaal gebruik is toegestaan.
Een verantwoord reinigingsplan
- Stel vast om welke vervuiling het gaat.
- Controleer of verwijderen werkelijk nodig is.
- Onderzoek de sterkte en gevoeligheid van de ondergrond.
- Maak een representatief proefvlak.
- Volg productgegevens en geldende veiligheidsregels.
- Beoordeel of de reiniging leidt tot behoud van het oorspronkelijke materiaal.
11. LEDAN-injectiemortels: behouden wat loszit
Bij historisch pleisterwerk, fresco’s, ornamenten en metselwerk kunnen holten, scheuren of onthechte zones ontstaan.
Soms is het mogelijk oorspronkelijk materiaal te behouden door een geschikte minerale injectiemortel aan te brengen.
Daarmee kan een verbinding tussen losgeraakte delen en de achterliggende ondergrond worden hersteld.
Waarom injecteren?
Wanneer een oude pleisterlaag nog historische waarde heeft, kan volledig afsteken onnodig verlies van oorspronkelijk materiaal betekenen.
Bij een goed gekozen injectiesysteem kan de holle ruimte worden gevuld zonder het volledige oppervlak te verwijderen.
Verschillende LEDAN-systemen
| Systeem | Voorbeelden van toepassingen | Belangrijk |
|---|---|---|
| LEDAN C.I.E. | Consolidatie en herhechting van geschikte historische pleisterlagen. | Controleren of druk, injecteerbaarheid en hechting passen. |
| LEDAN TA1 | Kleine holten en scheuren in geschikte constructies en historische lagen. | Fijne injecteerbaarheid is niet het enige selectiecriterium. |
| LEDAN TA2 en TA3 | Andere scheur- en holteafmetingen binnen de specificaties van deze systemen. | Mortelsterkte, stijfheid en injectiedruk moeten passen bij de ondergrond. |
| LEDAN RI.STAT | Bijzondere consolidatie- en herhechtingsopgaven, onder andere bij decoratief pleisterwerk. | Kies de juiste variant op basis van het technische toepassingsgebied. |
| LEDAN TB1 | Specifieke kwetsbare schilder- en pleisterlagen. | Vooral de onderliggende historische afwerking vraagt specialistische bescherming. |
Hoe bereid je een injectie voor?
Breng eerst de holle zones, scheuren en de staat van de achterliggende ondergrond in kaart.
Beoordeel of het loszittende deel tijdelijk moet worden ondersteund.
Injecteer niet zonder meer onder hoge druk: een te hoge druk kan een losse pleisterlaag verder van de ondergrond afdrukken.
Ook gewichtstoename, waterbelasting, injectiemortelsterkte en de te behouden originele afwerking moeten worden beoordeeld.
Injectiemortel is geen vochtinjectiegel
Een minerale injectiemortel is ontworpen om bepaalde holten en scheuren te vullen of delen weer te verbinden.
Een chemische vochtinjectiegel is bedoeld voor een heel andere functie: het beïnvloeden van capillair vochttransport onder geschikte omstandigheden.
Deze technieken mogen dus niet als alternatief voor elkaar worden gezien.
12. Kalksinterwater en minerale verstevigingsmiddelen
Wanneer een historische kalkverf, kalkpleister of kalkmortel licht poedert, kan een passende minerale versteviging worden overwogen.
Het doel is om zo veel mogelijk van het oorspronkelijke materiaal te behouden.
Kalksinterwater
Kalksinterwater is een heldere oplossing van calciumhydroxide in water.
Bij toegang van kooldioxide kan de opgeloste kalk carbonateren en calciumcarbonaat vormen.
Bij geschikte, licht krijtende of verzande kalkgebonden lagen kan kalksinterwater worden gebruikt als traditionele minerale voorbehandeling of fixeerhulp.
De concentratie aan opgelost calciumhydroxide is echter beperkt.
Daarom is kalksinterwater niet geschikt als universele oplossing voor diep onsamenhangende mortel of ernstige constructieve schade.
Andere minerale verstevigers
Er bestaan ook samengestelde minerale verstevigers, bijvoorbeeld met silicaatbindmiddelen of aanvullende bestanddelen.
Deze kunnen een ander indringings- en verhardingsgedrag hebben dan zuiver kalksinterwater.
De juiste keuze hangt af van de oorspronkelijke mineralogie, poriënstructuur, zouten en de gewenste mechanische eigenschappen.
Wanneer niet consolideren?
Bij loszittende dikke pleisterlagen, instabiele ornamenten of diepgaand verlies van samenhang kan een oppervlakkige versteviger onvoldoende zijn.
Ook kan een ongeschikte behandeling een harde oppervlaktehuid vormen boven een zwakke kern.
Daarom worden penetratie, kleurverandering en de ontwikkeling van de hardheid bij voorkeur eerst getest.
13. Historisch metaal reinigen en conserveren
Bij monumentale gebouwen komen ijzeren ankers, hekwerken, deurbeslag, bronzen ornamenten en andere metalen onderdelen voor.
Corrosie kan de uitstraling en levensduur van dergelijke objecten beïnvloeden.
Bij ingebed ijzer kan roestvorming bovendien aangrenzende natuursteen of metselwerk beschadigen.
Niet alle patina is ongewenst
Een historisch metaaloppervlak kan een waardevolle patina bezitten.
Niet iedere verkleuring of oxidelaag moet daarom volledig worden verwijderd.
Vooral bij koper, brons en historisch gepolychromeerd metaal is een zorgvuldige beoordeling nodig.
Renaissance Metal De-Corroder
Dit product is bedoeld voor gecontroleerde reinigings- en ontroestingswerkzaamheden aan geschikte metalen oppervlakken.
De toepassing hangt af van het metaaltype, de conditie en de te behouden afwerking.
Renaissance Wax
Renaissance Wax is een microkristallijne beschermwas die onder andere wordt gebruikt bij de conservering van geschikt metaal en bepaalde andere materialen.
Een waslaag vervangt geen behandeling van actieve corrosie of herstel van de oorzaak van vochtbelasting.
Gebruik op poreuze steen, historische schilderlagen of andere kwetsbare oppervlakken vraagt een afzonderlijke beoordeling.
Roestende ankers in natuursteen
Bij ijzer dat in natuursteen is ingebed, kunnen corrosieproducten uitzetten en scheuren veroorzaken.
Het probleem wordt niet opgelost door alleen zichtbare roestvlekken weg te reinigen.
Onderzoek de conditie van het anker en de oorzaak van de vochtbelasting.
14. Andere specialistische technieken en materialen
Naast traditionele afdichtingen en reinigingsmiddelen bestaan nog andere technieken die bij restauratie van belang kunnen zijn.
Laserreiniging
Bij laserreiniging wordt lichtenergie gebruikt om bepaalde verontreinigingen of ongewenste oppervlaktelagen te behandelen.
De werking hangt af van de absorptie van de laserenergie door vervuiling en ondergrond.
Laserreiniging is daardoor geen universeel schadevrije methode.
Bij bepaalde natuurstenen kunnen verkleuring, thermische effecten of verandering van het oppervlak optreden.
Kies daarom de juiste instellingen op basis van proefvlakken en specialistische kennis.
Stoomreiniging
Gecontroleerde stoomreiniging kan in bepaalde situaties een bruikbare reinigingstechniek zijn.
Bij kwetsbaar historisch materiaal moeten temperatuur, waterbelasting, contacttijd en oppervlakteconditie zorgvuldig worden beoordeeld.
Stoom is niet automatisch een geschikte methode voor iedere natuursteen of historische verflaag.
Demineraliseerd water
Voor bepaalde restauratieproeven en reinigings- of injectiesystemen kan water met een gecontroleerd laag gehalte aan opgeloste mineralen nodig zijn.
Ook hier geldt dat de gekozen kwaliteit moet passen bij het technische productblad.
Andere specialistische reinigers
Kalkshop voert ook middelen voor specifieke reinigingsopgaven, waaronder producten voor het reinigen van vuil, verflagen of bepaalde historische materialen.
De keuze moet worden gemaakt op basis van de vervuiling en de te behouden ondergrond, niet uitsluitend op de naam of reinigingskracht van een product.
Bekijk reiniging en conservering →
Vochtwerende injectiebehandelingen
Producten voor het beheersen van capillair vochttransport vallen in een andere categorie dan minerale injectiemortels.
Bij historische muren zijn vocht- en zoutonderzoek, muurconstructie, holten en andere vochtbronnen belangrijke factoren.
Een chemische injectie vormt daarom geen standaardantwoord op iedere vochtige muur.
15. Praktische keuzehulp: welk materiaal waarvoor?
Onderstaande tabel helpt om de verschillende materialen bij de juiste restauratievraag onder te brengen.
| Wat wil je doen? | Materiaal of techniek | Wat moet je eerst controleren? |
|---|---|---|
| Kozijnnaad afdichten | Zandmastiek, eventueel met geteerd vlas als rugvulling. | Staat van hout, steen en bestaande voeg. |
| Traditionele mortel wapenen | Dierlijk haar of passend vezelsysteem. | Historische mortelsamenstelling en benodigde laagopbouw. |
| Oppervlakkig vuil verwijderen | Geschikte mechanische reiniging of afpelbare film. | Hechting van het originele oppervlak. |
| Specifieke afzetting verwijderen | POLITECT-variant met passende chemische werking. | Ondergrond, vervuiling, chemische verenigbaarheid en proefvlak. |
| Verf verwijderen | Gecontroleerd afbijtsysteem of reinigingspasta. | Opbouw en historische waarde van de aanwezige verflagen. |
| Oplosbare zouten verminderen | Westox Cocoon of een geschikt ontzoutingskompres. | Vochtbron, zoutsoort, concentratie en materiaal. |
| Los pleisterwerk behouden | Passende minerale injectiemortel, bijvoorbeeld uit het LEDAN-assortiment. | Omvang van de onthechting en mechanische compatibiliteit. |
| Licht poederende kalklaag verstevigen | Kalksinterwater of passende minerale versteviger. | Mate van samenhang, zuiging en historische afwerking. |
| Historisch metaal behandelen | Passende corrosiebehandeling en conservering. | Metaalsoort, actieve corrosie en historische patina. |
Een goede restauratie is altijd een samenhangend proces
Een ontzouting kan pas duurzaam zinvol zijn wanneer nieuwe zoutaanvoer wordt beperkt.
Een versteviger is geen oplossing voor een loszittende constructie.
Een reinigingsfilm mag geen origineel oppervlak mee verwijderen.
En een historische afdichtingsmastiek werkt alleen goed wanneer de aansluitende materialen gezond zijn.
Bij Kalkshop denken we vanuit het materiaal en de restauratieopgave.
Voor bijzondere toepassingen helpen foto’s, een representatief monster, informatie over oude afwerkingen en eventueel materiaalonderzoek om het juiste systeem te selecteren.
16. Veelgestelde vragen en technische bronnen
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen POLITECT en Westox Cocoon?
POLITECT gebruikt een afpelbare polymeerfilm om geschikte vervuiling van een oppervlak te verwijderen. Westox Cocoon is een ontzoutingskompres voor het verminderen van oplosbare zouten in geschikte poreuze ondergronden.
Kan POLITECT ook over historische kalkverf?
Niet zonder beoordeling. Een kwetsbare kalkverf of originele schilderlaag kan onvoldoende samenhang bezitten om een afpelbare film veilig te verwijderen. Een specialistisch proefvlak is noodzakelijk.
Haalt Cocoon alle zouten uit een muur?
Nee. Het resultaat hangt af van zoutsoort, concentratie, vocht, poriënstructuur en behandeling. Meerdere toepassingen kunnen nodig zijn. Controleer met onderzoek wat daadwerkelijk is verwijderd.
Kan ik zelf een kompres van cellulose en bentoniet maken?
Er bestaan samengestelde kompressen, maar de werking hangt sterk af van poriestructuur, watertransport en ondergrond. Bij historisch waardevol materiaal zijn proeven en bij voorkeur een onderbouwd restauratieplan nodig.
Waarvoor gebruik je zandmastiek in plaats van kalkmortel?
Zandmastiek is bedoeld voor bepaalde traditionele aansluitnaden tussen bijvoorbeeld houten kozijnen en metselwerk. Gewone kalkmortel heeft een andere functie en is niet automatisch geschikt als flexibele kozijnvoeg.
Kan ik een loszittend historisch plafond injecteren?
Soms kan een passende injectiemortel helpen om oorspronkelijke pleisterlagen te behouden. Bij plafonds is echter eerst een beoordeling van stabiliteit en veiligheid nodig. Zelf injecteren zonder ondersteuning kan risicovol zijn.
Is een minerale versteviger altijd dampopen?
Niet automatisch in dezelfde mate. De samenstelling, aangebrachte hoeveelheid en het materiaalgedrag zijn bepalend. Beoordeel ook eventuele kleur- en porositeitsveranderingen.
Is laserreiniging altijd veiliger dan chemische reiniging?
Nee. Laserreiniging, mechanische methoden en chemische reiniging kennen elk eigen risico’s. De geschikte techniek wordt bepaald door ondergrond, vervuiling en proefresultaten.
De specialistische materialen van Kalkshop
Technische en erfgoedkundige bronnen
- POLITECT Linea Restauro. Productinformatie over watergedragen afpelbare reinigingsfilms en specialistische varianten. Website fabrikant .
- POLITECT – technische presentatie. Beschrijving van BASE, CITRATO, CARBONATO en aanvullende reinigingsmethoden. Technische presentatie (PDF) .
- Westox Building Products. Technische achtergrond en restauratieprojecten met ontzoutingskompressen. Heritage Restoration .
- EN 17891:2023. Behoud van cultureel erfgoed: ontzouting van poreuze anorganische materialen met kompressen.
- David Young – Mortars: materials, mixes and methods (2021). Technische achtergrond over historisch metselwerk en compatibele restauratiematerialen. Bekijk de gids (PDF) .
- Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Publicaties over vocht, zouten, natuursteen en het behoud van historisch materiaal. Bekijk de RCE .
Andere Kalkshop-handleidingen
Veilig werken en wettelijke toelating
Reinigingsproducten, injectiemortels, conserveringsmiddelen en traditionele mastieken verschillen sterk in samenstelling.
Een product kan oplosmiddelen, alkalische bestanddelen, complexvormers of andere werkzame stoffen bevatten.
Gebruik geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen, zorg voor ventilatie en volg het actuele veiligheidsinformatieblad.
Controleer bij biocidale toepassingen of de beoogde toepassing in Nederland of België wettelijk is toegestaan.
Bij bijzondere restauratieprojecten moeten ook de monumentale waarde en eventuele vergunning- of bestekseisen worden meegenomen.
Deze handleiding biedt een praktische oriëntatie op bijzondere materialen en technieken. Zij vervangt geen productspecifiek technisch blad, veiligheidsblad, restauratieplan of specialistisch materiaalonderzoek.