Puzzolanen

Puzzolanen zijn minerale materialen die met kalk reageren zodra er vocht bij komt, waardoor een kalkmortel extra hard wordt naast de normale carbonatatie. Op zichzelf harden puzzolanen niet uit; dat gebeurt pas in combinatie met kalk en water.

Bekende voorbeelden zijn vulkanische aarde, tras en gemalen gebakken klei, al eeuwenlang gebruikt om kalkmortels sterker te maken. In Nederland was tras de bekendste, zowel in historische mortels als in de waterbouw.

Naast natuurlijke puzzolanen bestaan er ook keramische en thermisch geactiveerde varianten zoals metakaolien. Herkomst, mineralogie en fijnheid bepalen hoe snel en sterk een puzzolaan reageert. Kies daarom op basis van de gewenste morteleigenschappen, niet alleen op kleur of herkomst.

Welke puzzolaan kies ik?

Type	Oorsprong en karakter	Vooral kiezen voor
Tras	Fijn gemalen vulkanische tufsteen	Traditionele kalk-trasmortels, restauratie en historische Nederlandse toepassingen
Vulkanische puzzolanen	Vulkanische as, tuf, pozzolana en zeoliet	Historische mortels en gerichte vulkanische puzzolanische werking
Puimsteen	Poreus vulkanisch materiaal	Fijne vulkanische toevoegingen voor kalkmortels en pleisters
Baksteenmeel	Gemalen gebakken klei of dakpan	Historische en keramische puzzolanische toepassingen
Metakaolien	Thermisch geactiveerd kaolien	Zeer reactieve, fijne en lichtgekleurde puzzolaan voor gerichte activering van luchtkalk

Welke puzzolaan het meest geschikt is, hangt onder andere af van de gebruikte kalk, dosering, toepassing, ondergrond en gewenste mate van hydraulische verharding. Meer puzzolaan is daarbij niet automatisch beter. Vooral bij restauratie moeten sterkte, poriënstructuur en vochtgedrag van de nieuwe mortel blijven passen bij het bestaande metselwerk.