Zeefcurve van historische kalkmortel
De zeefcurve van de kalkmortel helpt om de historische korrelopbouw te vergelijken met beschikbare restauratiezanden.
Bij het reconstrueren of beoordelen van een historische kalkmortel is niet alleen het bindmiddel belangrijk. Ook de korrelverdeling, kleur en samenstelling van het aggregaat bepalen voor een groot deel het uiterlijk en de verwerking van de mortel.
Met deze analyse maken we het zuur-onoplosbare aggregaat uit een geschikte historische kalkmortel vrij en bepalen we vervolgens de korrelverdeling door middel van een zeefanalyse.
De methode is bewust een deelanalyse. Wilt u ook het bindmiddel, insluitsels, mineralogie of de totale mortelopbouw laten beoordelen, dan past ons uitgebreide mortelonderzoek beter.
Hoe werkt de analyse?
Eerst beoordelen we of het aangeleverde monster geschikt lijkt voor de gekozen methode.
Vervolgens behandelen we de mortel met zuur. Bij een geschikte kalkmortel lost het carbonaatrijke deel van het bindmiddel grotendeels op, terwijl het zuur-onoplosbare aggregaat achterblijft. Daarna wassen en drogen we het resterende materiaal.
Het droge aggregaat zeven we vervolgens over verschillende zeefmaten. Zo ontstaat een zeefcurve waarmee de verdeling tussen fijne en grovere korrels zichtbaar wordt. Chemische scheiding van bindmiddel en aggregaat is een bekende methode bij historisch mortelonderzoek, maar kent duidelijke beperkingen wanneer het aggregaat zelf zuur-oplosbaar is.
Wat vertelt een zeefcurve?
De zeefcurve laat zien welk aandeel van het resterende aggregaat binnen verschillende korrelfracties valt.
Dat helpt bijvoorbeeld bij het vergelijken van een historische mortel met beschikbare restauratiezanden of bij het samenstellen van een aggregaat dat qua korrelopbouw dichter bij het historische materiaal ligt.
De curve vertelt echter niet zelfstandig welke volledige mortelreceptuur oorspronkelijk is gebruikt. Daarvoor is aanvullende informatie over onder meer het bindmiddel en de overige bestanddelen nodig.
Kleurbepaling van het aggregaat
Naast de korrelverdeling beoordelen we ook de kleur van het vrijgemaakte aggregaat aan de hand van een gestandaardiseerde kleurreferentie.
De kleur is bij restauratiewerk relevant, omdat het zand een belangrijk aandeel heeft in het uiteindelijke uiterlijk van voeg- en metselmortels.
De huidige dienst bevat deze kleurbepaling al; dat zou ik dus zeker behouden.
U ontvangt de fracties retour
Na de analyse sturen we de afzonderlijke uitgezeefde aggregaatfracties mee terug.
Daardoor krijgt u niet alleen een grafiek of tabel, maar kunt u het historische aggregaat ook zelf bekijken en vergelijken met mogelijke vervangende zanden.
Dat vind ik een sterk onderdeel van jullie dienst en zou ik nadrukkelijker presenteren dan nu.
Wanneer is deze analyse geschikt?
Deze methode is vooral geschikt voor relatief eenvoudige kalkgebonden historische mortels met overwegend zuur-onoplosbaar aggregaat, bijvoorbeeld silicaatrijk zand.
De methode is minder geschikt wanneer het aggregaat geheel of gedeeltelijk uit zuur-oplosbare materialen bestaat. Denk bijvoorbeeld aan:
- kalksteen;
- marmer;
- schelp;
- andere carbonaathoudende aggregaten.
In zulke gevallen kan zuurontleding niet alleen het bindmiddel, maar ook een deel van het oorspronkelijke aggregaat aantasten. RILEM geeft daarom aan dat zuurontleding geen geschikte basis vormt voor betrouwbare scheiding wanneer het aggregaat zuur-oplosbaar is.
En bij hydraulische of complexe mortels?
Bij hydraulische kalk, cementhoudende mortels, puzzolane bestanddelen of mortels met meerdere typen bindmiddel en aggregaat kan de interpretatie ingewikkelder worden. RILEM wijst erop dat dergelijke samenstellingen aanvullende mineralogische of petrografische beoordeling kunnen vereisen voordat een chemische scheiding goed geïnterpreteerd kan worden.
Daarom adviseren we bij twijfel eerst contact op te nemen.
Zeefcurve of uitgebreid mortelonderzoek?
Kies deze zeefcurve-analyse wanneer u vooral wilt weten:
- hoe het resterende aggregaat qua korrelgrootte is opgebouwd;
- welke kleur het aggregaat heeft;
- hoe de afzonderlijke fracties eruitzien.
Kies uitgebreid mortelonderzoek wanneer u ook wilt weten:
- welk type bindmiddel aanwezig kan zijn;
- welke insluitsels of bijzondere bestanddelen voorkomen;
- hoe bindmiddel en aggregaat zich tot elkaar verhouden;
- hoe de totale historische mortel is opgebouwd;
- welke richting geschikt kan zijn voor een passende restauratiemortel.
Zo blijven de twee diensten mooi uit elkaar en concurreren ze niet met elkaar.
Monster aanleveren
Voor een goede analyse hebben we een representatief stuk historische mortel nodig.
Het monster moet voldoende materiaal bevatten om het aggregaat na ontleding, wassen en drogen nog zinvol te kunnen zeven. Neem daarom bij voorkeur geen enkel klein korreltje of oppervlakkig schraapsel, maar een representatief mortelfragment.
Bij twijfel kunt u vooraf een foto van het monster sturen.
Wat ontvangt u?
Na afronding ontvangt u:
- de zeefcurve van het onderzochte aggregaat;
- een overzicht van de korrelverdeling;
- een kleurbeoordeling;
- de afzonderlijke uitgezeefde aggregaatfracties retour;
- een korte toelichting op de resultaten en eventuele beperkingen van de analyse.
Doorlooptijd: 10–15 werkdagen na ontvangst van een geschikt monster.








