Natuurlijk cement uit een oude Spaanse cementtraditie
Tigre Natuurlijk Cement (Natural Cement of Romeins cement) wordt geproduceerd door Cemento Natural Tigre in Cervera, Lleida. De huidige fabriek gaat terug tot 1945, toen Francisco Carulla Casanelles een bestaande producent van natuurlijk cement en natuurlijke hydraulische kalk overnam. De oorsprong van die productie gaat volgens Tigre terug tot het einde van de 19e eeuw.
Het familiebedrijf wordt tegenwoordig door de derde en vierde generatie voortgezet en behoort tot de kleine groep Europese fabrikanten die zich nog steeds toelegt op de productie van natuurlijk cement en natuurlijke hydraulische kalk.
Wat is natuurlijk cement of Romeins cement?
Natuurlijk cement, ook wel Romeins cement genoemd, is een zeer snel hydraulisch bindmiddel uit van nature geschikte mergelachtige kalksteen. Deze steen bevat van nature zowel kalk- als kleicomponenten. Daardoor hoeft de producent, anders dan bij modern Portlandcement, geen verschillende grondstoffen kunstmatig samen te stellen.
Na het branden en fijnmalen ontstaat een cement dat zeer snel begint te binden. Tegelijk verschilt natuurlijk cement door zijn grondstof, brandproces en minerale samenstelling duidelijk van moderne CEM I Portlandcement.
Vanaf de 19e eeuw gebruikten bouwers natuurlijk cement voor onder andere gevelpleisters, ornamenten, kunststeen, gietwerk, reparaties en vochtbelaste constructies. Daarom kan het bij restauratie van historisch cementgebonden werk soms beter aansluiten op het oorspronkelijke materiaal dan modern Portlandcement.
Tigre Natuurlijk Cement is een nog altijd geproduceerd natuurlijk snelcement uit deze historische bindmiddelfamilie.
Een Catalaans familiebedrijf
Cemento Natural Tigre is een gespecialiseerd familiebedrijf uit Cervera in Catalonië.
Francisco Carulla Casanelles nam de onderneming in 1945 over. De geschiedenis van de productie van natuurlijk cement en hydraulische kalk gaat echter verder terug, tot het einde van de 19e eeuw.
Inmiddels werken de derde en vierde generatie binnen het bedrijf. Tigre behoort daarmee tot de kleine groep Europese producenten die de traditionele productie van natuurlijk cement en natuurlijke hydraulische kalk voortzetten.
Hoe maakt Tigre natuurlijk cement?
Tigre gebruikt een natuurlijk voorkomende kalksteen met een geschikte mergelachtige samenstelling. De steen bevat zowel kalkrijke als kleihoudende bestanddelen die nodig zijn voor de vorming van hydraulische mineralen.
Vervolgens brandt Tigre deze grondstof bij ongeveer 900 tot 1200 °C. Na het branden maalt het bedrijf het materiaal fijn tot natuurlijk cement.
Dit productieproces verschilt duidelijk van moderne Portlandcementproductie. Daarbij stelt men eerst verschillende grondstoffen samen en brandt men deze vervolgens bij veel hogere temperaturen tot Portlandklinker.
Volgens Tigre bevat het natuurlijke cement bovendien geen chemische toevoegingen uit het productieproces.
Waarom natuurlijk cement bij restauratie?
Natuurlijk cement behoort tot een historische familie van snel hydraulische bindmiddelen die vooral in de 19e en vroege 20e eeuw belangrijk werd.
In verschillende landen kwamen hiervoor namen voor als:
- natural cement;
- Roman cement;
- Romeins cement;
- ciment romain;
- ciment naturel;
- natuurlijk snelcement.
Vooral bij historisch cementgebonden werk kan een natuurlijk cement daarom een logischer uitgangspunt vormen dan moderne CEM I Portlandcement.
Tigre Natuurlijk Cement is onder andere interessant voor:
- historische cementpleisters;
- gevelornamenten en lijstwerk;
- kunststeen;
- gegoten decoratieve elementen;
- natuursteen- en ornamentreparaties;
- snelle reparatiemortels;
- stelwerk;
- verankeringen;
- vochtbelaste constructies;
- historische kalk-cementmortels.
Toch vervangt natuurlijk cement niet automatisch kalk of Portlandcement. De oorspronkelijke mortel, bouwperiode, ondergrond en gewenste eigenschappen bepalen welk bindmiddel het beste past.
Zeer snelle initiële binding
Een belangrijk kenmerk van Tigre Natuurlijk Cement is de zeer snelle binding.
Onder gestandaardiseerde omstandigheden begint de binding volgens de technische informatie al na ongeveer 1 minuut. Binnen ongeveer 8 minuten is het bindingsproces al ver gevorderd.
Daardoor kan een mortel zeer snel samenhang en vormvastheid krijgen.
Dat is bijvoorbeeld interessant bij:
- ornamentreparaties;
- stelwerk;
- kleine gietwerken;
- snelle reparaties;
- vochtbelaste zones;
- werkzaamheden waarbij uitspoeling snel moet worden voorkomen.
De korte verwerkingstijd vraagt echter om een goede voorbereiding. Maak daarom alleen zoveel mortel aan als binnen de beschikbare verwerkingstijd verwerkt kan worden.
Geschikt voor vochtige omstandigheden
Tigre Natuurlijk Cement reageert hydraulisch. Daardoor heeft het voor zijn eerste verharding geen koolstofdioxide uit de lucht nodig, zoals een zuivere luchtkalk.
Het cement kan daardoor ook onder sterk vochtige omstandigheden verharden. Volgens Tigre kan het materiaal zelfs onder water binden.
Juist bij vochtbelaste reparaties kan dit een voordeel zijn. Een zuivere CL 90-luchtkalk heeft immers meer tijd en gunstige omstandigheden nodig om door carbonatatie voldoende samenhang te ontwikkelen.
Dat betekent overigens niet dat natuurlijk cement automatisch de juiste keuze is voor iedere vochtige historische constructie. Ook hier blijven compatibiliteit met de bestaande materialen en de oorspronkelijke mortel bepalend.
Tigre combineren met luchtkalk
Natuurlijk cement kan ook een interessante hydraulische component vormen in een CL 90-luchtkalkmortel.
Een beperkte hoeveelheid natuurlijk cement kan:
- de initiële binding versnellen;
- de mortel eerder samenhang geven;
- de gevoeligheid voor vroege uitspoeling verminderen;
- de vroege weerstand tegen vochtbelasting vergroten;
- helpen bij het reconstrueren van historische kalk-cementmortels.
Hierbij is het belangrijk onderscheid te maken tussen een kalkmortel met een kleine toevoeging natuurlijk cement en een mortel waarin natuurlijk cement een groot deel van het totale bindmiddel vormt.
Een kleine toevoeging kan vooral dienen om de eerste binding te sturen. Bij hogere doseringen verandert ook het verdere hydraulische karakter en daarmee de uiteindelijke eigenschappen van de mortel.
De juiste hoeveelheid hangt af van onder andere:
- toepassing;
- zandsoort en korrelverdeling;
- oorspronkelijke mortel;
- ondergrond;
- vochtbelasting;
- gewenste verwerkingstijd;
- gewenste sterkte en porositeit.
Daarom adviseren wij bij restauratiewerk eerst proefmengsels te maken en, waar mogelijk, de keuze af te stemmen op materiaalonderzoek.
Natuurlijk cement of moderne Portlandcement?
Modern Portlandcement is ontwikkeld voor hoge, reproduceerbare sterkte en efficiënte moderne bouwproductie. Daardoor is het een uitstekend bindmiddel voor veel hedendaagse constructies.
Historisch metselwerk stelt echter niet altijd dezelfde eisen. Natuurlijk cement gebruikt een andere grondstof, een lagere brandtemperatuur en ontwikkelt een andere minerale samenstelling dan moderne CEM I Portlandcement.
Daarom kan natuurlijk cement beter passen bij restauratie van bijvoorbeeld:
- historisch cementpleisterwerk;
- ornamenten;
- kunststeen;
- gegoten gevelelementen;
- historische reparatiemortels.
Dit betekent niet dat natuurlijk cement altijd beter is dan Portlandcement. Het betekent vooral dat moderne CEM I niet automatisch de juiste vervanger is zodra in een historische mortel cement wordt aangetroffen.
Historisch cement is niet automatisch moderne CEM I
In historische bestekken en materiaalbeschrijvingen betekent het woord cement niet automatisch hetzelfde product als moderne Portlandcement.
In de 19e eeuw bestonden verschillende hydraulische bindmiddelen naast elkaar. Denk aan:
- natuurlijke cementen;
- Roman cement;
- sterk hydraulische kalk;
- vroege Portlandcementen;
- kalk-cementmengsels.
Bovendien veranderde Portlandcement zelf sterk gedurende de 19e en 20e eeuw.
Daarom verdient een historische cementmortel eerst nader onderzoek. Pas daarna kan worden bepaald welk tegenwoordig beschikbaar bindmiddel qua eigenschappen het beste aansluit.
Natuurlijk cement is geen NHL
Door het hydraulische karakter wordt natuurlijk cement soms vergeleken met natuurlijke hydraulische kalk. Toch zijn het verschillende bindmiddelen.
NHL combineert een relatief rustige hydraulische sterkteontwikkeling met verdere carbonatatie.
Natuurlijk cement ontwikkelt daarentegen juist een uitzonderlijk snelle eerste hydraulische binding.
Daarom kan natuurlijk cement interessant zijn op plaatsen waar een gewone kalkmortel niet snel genoeg samenhang ontwikkelt, terwijl een moderne Portlandcementmortel juist te ver van het historische materiaal kan afstaan.
Technische gegevens
| Eigenschap | Tigre Natuurlijk Cement |
|---|---|
| Producttype | Natuurlijk snelcement |
| Fabrikant | Cemento Natural Tigre |
| Productielocatie | Cervera, Catalonië |
| Grondstof | Natuurlijke mergelachtige kalksteen |
| Brandtemperatuur | ca. 900–1200 °C |
| Binding | Zeer snel hydraulisch |
| Begin binding | ca. 1 minuut |
| Einde binding | binnen ca. 8 minuten |
| Druksterkte 1 dag | ≥ 2,5 MPa |
| Druksterkte 7 dagen | ≥ 5,2 MPa |
| Druksterkte 28 dagen | ≥ 8 MPa |
| CaO | ≥ 45% |
| SiO₂ | ≥ 18% |
| Al₂O₃ | ≥ 5% |
| Fe₂O₃ | ≥ 2% |
| SO₃ | ≤ 4% |
| Verpakking | Zak 20 kg |
Kan de snelle binding worden vertraagd?
De zeer korte verwerkingstijd van natuurlijk cement kan bij sommige toepassingen lastig zijn. Voor Vicat Prompt bestaat hiervoor de specifieke bindingsvertrager Vicat Tempo.
Tigre vermeldt in de huidige technische documentatie echter geen eigen bindingsvertrager en geeft ook geen officiële dosering voor een universele retarder.
Daarom adviseren wij niet om zonder nader technisch advies Tempo, citroenzuur of een andere vertrager aan Tigre Natuurlijk Cement toe te voegen.
Wanneer meer verwerkingstijd nodig is, adviseren wij eerst een gecontroleerde proef of technisch overleg.
Wanneer kies je Tigre Natuurlijk Cement?
Kies Tigre Natuurlijk Cement wanneer een zeer snel hydraulisch bindmiddel past bij het oorspronkelijke materiaal of de technische omstandigheden.
Het product is vooral interessant voor:
- restauratie van historisch cementgebonden werk;
- ornamenten en profielwerk;
- kunststeen;
- snelle reparaties;
- stel- en verankeringswerk;
- vochtbelaste toepassingen;
- historische kalk-cementmortels.
Voor oorspronkelijk kalkgebonden metselwerk blijft daarentegen een passende luchtkalk of natuurlijke hydraulische kalk doorgaans het uitgangspunt.
